Kala Senja dan Senjakala

Yang ini kala juga.

Mohd. Januri Aiyub, “Kala”, Pelita Bahasa, Julai 2012, halaman 20 - 22.

1. Perkataan kala berada sebelum perkataan. Ayat contoh, Budak itu sering kali meracau kala senja menjelma. Dalam ayat ini kala berada sebelum perkataan senja dan seerti dengan ketika.

2. Perkataan kala dapat digabungkan dengan perkataan yang lain bagi membentuk perkataan baharu. Semua perkataan baharu itu ditulis secara bercantum. Perkataan lain itu mendahului perkataan kala. Ada sembilan perkataan yang terbentuk, iaitu adakala, apakala, dahulukala, kadangkala, manakala, purbakala, sediakala, senjakala dan tatkala.

Prosodi dalam Pengajaran dan Pembelajaran

Sekelumit Bicara Suprasegmental

Sari Makalah. Indirawati Zahid, “Prosodi Melayu dalam Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu: Pembentukan Sahsiah dan Jati Diri”, Jurnal Bahasa (DBP Brunei), Bilangan 23, Mei -- Ogos 2011, halaman 3 -- 17.

Sari Makalah: Semua yang Mengajar Itu Guru Bahasa

Nik Safiah Karim, “Semua yang Mengajar Itu Guru Bahasa,” Pelita Bahasa, Julai 1990. Makalah ini terdapat dalam buku Bahasa Melayu Sedekad Lalu, Dewan Bahasa dan Pustaka, 2004, halaman 133 - 136.

1. Sebahagian besar para pelajar kita lulus peperiksaan tetapi upaya mereka berbahasa amat sederhana. Mereka masih melakukan kesilapan ejaan, tanda baca dan tatabahasa. Pilihan kata mereka lemah dan berbaur dengan perkataan asing. Pendeknya, perasaan cinta dan bangga akan bahasa kebangsaan dalam kalangan pelajar kita yang lulus bahasa kebangsaan itu belum ketara. (MIR: Matlamat tertinggi pembelajaran bahasa kebangsaan ialah “menghargai dan membanggai bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, bahasa rasmi dan bahasa perpaduan.)

Kata Kerja Berfungsi Frasa Lain

Palita Bahasa, Julai 2012.

Kata kerja ialah perkataan yang menjadi perkataan utama dalam binaan frasa kerja. Misalnya, perkataan “berkhemah” dalam ayat “Kami akan berkhemah di pantai itu” ialah kata kerja. Ayat ini ialah ayat tunggal susunan biasa berpola frasa nama + frasa kerja (FN + FK). Binaan “akan berkhemah di pantai itu” ialah frasa kerja yang berada dalam bahagian predikat ayat.

Sari Makalah: Peribahasa Lambang Kesarjanaan Melayu

Perumpamaan Mementingkan Maksud

Lokman Abdul Samad, “Peribahasa Lambang Kesarjanaan Melayu”, Melayu (Jurnal Antarabangsa Dunia Melayu), Jilid 2 Bilangan 2, Disember 2004, halaman 91 -- 106.

Imbuhan Ber- + Kata Adjektif

Bertabah, bergigih, bergagah?

Kita biasa menggunakan kata terbitan berimbuhan ber- yang kata dasarnya ialah kata adjektif. Contohnya ialah  berjimat, berkasih dan bersuka. Pembentukan perkataan-perkataan ini dapat kita ringkaskan sebagai ber- + kata adjektif. Perkataan-perkataan ini dapat juga berdiri sebagai gabungan kata, iaitu berjimat cermat, berkasih sayang dan bersuka ria. Perkataan dan ayat contoh diberikan dalam lampiran 1.

Simpulan bahasa yang bermula dengan kata adjektif juga menerima imbuhan ber-. Contohnya ialah berkecil hati, bermasam muka dan berlapang dada. Pembentukan perkataan-perkataan ini dapat kita ringkaskan sebagai ber- + simpulan bahasa. Senarai perkataan contoh diberikan dalam lampiran 2.

Nasyid: Menangislah Selalu

Menangislah Selagi Berair Mata
Perihal Menangis

Menangislah selalu

Guru Jawi Dicabar (2)

Guru Jawi Dicabar (1)

Dalam beberapa pelajaran awal, pelajar mengenal dan menulis huruf alif, ya, wau, ba, ta, nun, nya dan jim. Lebih sepertiga masa setiap sesi pelajaran digunakan untuk latihan menulis huruf tunggal dan huruf bersambung bagi membentuk perkataan seperti abu, babu dan babi. Perkataan-perkataan itu membentuk ayat seperti “Abu bawa bubu”, “Babu bawa Boby” dan “Yati bawa tuba”. Pengajaran dan pembelajaran itu berjalan lancar. Aku berasa bangga kerana semua pelajar itu akhirnya boleh membaca dan menulis tulisan Jawi, termasuk menulis nama sendiri dan nama khas seperti Sandakan, Kota Kinabalu dan London.

Guru Jawi Dicabar (1)

Belajar Tulisan Jawi

Tiada rotan, akar pun berguna. Ketika itu aku berusia dua puluh tahun. Guru-guru di sekolah rendah itu menganggap aku sebagai rotan kerana dalam kalangan mereka hanya aku yang celik Jawi. Sebaliknya aku menganggap diriku sebagai akar kerana kebolehanku menulis Jawi tidak seberapa. Lagipun, pada masa itu baru beberapa hari aku bergelar guru tanpa latihan. Jikalau ada guru lain yang mahir menulis Jawi dan terlatih pula, khidmatku pasti tidak diperlukan.

Di sekolah itu, hanya aku orang Melayu. Guru-guru yang lain dan semua murid ialah suku kaum Kadazan. Jabatan Pelajaran Sabah melantik aku sebagai guru mata pelajaran Bahasa Malaysia. Guru besar menugaskan aku untuk mengajarkan mata pelajaran itu kepada murid tahun tiga, empat, lima dan enam.

Saya Pilih Kesep

Jikalau bijinya kesep, puaslah kita makan!

1. Pada 9 Mac 2012 Facebook Pelita Bahasa mengetengahkan perkataan kesip. Dicatatkan bahawa kesip bermaksud tidak berbiji atau terlalu kecil bijinya (tentang buah-buahan). Takrif ini ialah takrif lema kesip I dalam Kamus Dewan Edisi Keempat (KDEK). Baru saya sedar bahawa KDEK menggunakan ejaan dan sebutan kesip. Selama ini saya menggunakan ejaan kesep dan sebutan [kĕ.sĕp].

Nyah, Pengenyahan; Nyah-, Penyahaslian dan Lain-lain

Dalam Daftar Kata Bahasa Melayu Rumi-Sebutan-Jawi (DKBM, 2008: 1189) terdapat dua bentuk kata nyah. Yang pertama ialah nyah sebagai satu perkataan. Menurut Kamus Dewan Edisi Keempat (KD4), nyah ini ialah bahasa kasar yang bermaksud pergi, berhambus atau lari. Yang kedua ialah nyah- (dengan tanda sempang). Menurut KD4, nyah- ini ialah awalan asing yang menunjukkan buang atau hapus seperti dalam perkataan nyahcas (buang/hapus cas) dan nyahwarna (buang/hapus warna).

Rancangan Didik Hibur Gapena di Televisyen

Datuk Dr. Abdul Latif

Kita mengucapkan syabas kepada Gabungan Penulis Nasional (Gapena) kerana menyediakan skrip rancangan khas tentang bahasa Melayu untuk siaran televisyen. Kita berharap proses penyediaan skrip itu berjalan lancar dan penyiaran rancangan itu menjadi kenyataan.

Kita juga berharap rancangan itu berupa rancangan didik hibur yang kaya dengan nilai murni. Antara nilai murni yang mesti diserlahkan termasuklah kecintaan terhadap penggunaan bahasa yang bermutu, santun dan indah. Sindiran hanyalah unsur sampingan dan mesti diserapkan dengan gaya bahasa dan persekitaran yang memperlihatkan kehalusan budi masyarakat Melayu.